Q’erolarla Buluşmak

Q’erolar, And Dağları’nın bilgeliğinin bekçileri olarak bilinir. Organik patates üreticisi, alpaka çobanı, müzisyen ve dokumacı olan bu insanlar, 14.500 fit (yaklaşık 4.400 metre) yükseklikteki uzak köylerde yaşarlar. Peru’nun son İnkaları olarak kabul edilen Q’erolar, yerli etnik kimliklerini korumaya çalışırlar. Mevsimlerle birlikte farklı rakımlarda yaşayıp çalışmak için yer değiştiren, And Dağları’nın en izole topluluklarından biridirler. Q’erolar, atalarından gelen sembollerle ve toprak merkezli kültürel bilgiyle işlenmiş geleneksel dokumalarının güzelliğiyle tanınırlar. Q’ero halkı, doğayla uyum içinde bir çalışma hayatı sürer. Kendilerinin, hayvanlarının ve ürünlerinin iyiliği karşılığında Pacha Mama’ya (Toprak Ana) ve dağların ruhları olan Apu’lara adaklar sunarlar. Bu dünya görüşünün temelini oluşturan, karşılıklı paylaşımın önemine dayanan ayni kavramı ve her şeyde canlı bir öz olduğunun bilinci olan animu, onların birbirleriyle ve çevreleriyle olan etkileşimlerini şekillendirir.

Bir Q’ero şifacısı bir keresinde şöyle bir kehanet getirmişti:

“Yeterince tohum uyandığında, korkudan ve üçüncü ve dördüncü bilinç seviyelerinin diğer olumsuz yönlerinden kurtulduğunda, beşinci seviyenin tohumları insanlığın içinde filizlenebilecek ve bir Bütün oluşturabilecektir.”

Tarihçeleri hakkında:

https://inka-world.com/en/qeros/

Hatun Q’eros Kültür Merkezi

Artık internette birçok video bulmak mümkün:

https://vimeo.com/search?q=qeros

Q’erolar hakkında bir belgesel:

https://www.cultureunplugged.com/documentary/watch-online/play/51917/INKARRI-500-years-of-resistance-of-the-incan-Spirit-in-Peru

Türkiye’nin en köklü coğrafya ve keşif dergisi Atlas’ın Eylül 2020 sayısında kapak konusu olmuş yazımın orijinal metni:

KADİM BİLGİNİN 500 YILLIK BEKÇİLERİ:
Q’EROLAR

Peru’da, beni kalbimin derinliklerine doğru bir yolculuğa çıkaran bu mistik topraklardayım. Pasifik kıyısı, And Dağları ve Amazon Yağmur Ormanları olmak üzere doğal ve kültürel anlamda üç güçlü coğrafi bölgesi olan bu güzel ülke, içinde birçok yerli kabile barındırıyor.

Çadırımdan çıkıp, keyifle gerine gerine etrafa bakmaya çekindiğim bir yerdeyim. Buraya gelme fikri heyecanlı olsa da burada olma hali içimi titretiyor. Son derece ilkel şartlarda (bazı maddi açılardan), sevdiği ve saygı duyduğu kültürünü korumak adına medeniyetten uzakta yaşayan bu insanlara büyük saygı duyuyorum.

Cusco bölgesinin en kutsal dağı olan Ausangate’nin (6.384m) tuttuğu bir alanda, dört adet kutsal dağın koruduğu Cocha Moqo isimli, insanoğlunun nicedir arar olduğu kimi sırların saklandığı bir kabiledeyim. Dağlar arasına gizlenmiş olan q’erolar, sahip oldukları kadim bilgileri saklamaları gerektiği bilinciyle son 500 yıl boyunca dünyadan tamamıyla izole bir şekilde burada yaşamışlar.

İşgalciler And Dağları’na ve Inka Medeniyeti’nin başkenti Cusco’ya ulaştıklarında (M.S. 1533) karşılarında buldukları yerliler (keçuva halkı), henüz yazı ve tekerlek dahi kullanmayan, hayatlarında ne bir at, ne bir silah görmüş insanlardı. Nihayetinde tüm kıta istila edildi ve yerlilerin büyük bir kısmı katledildi.

Q’erolar ise, istilacıların açgözlülüklerini önceden sezip onlarla savaşmak yerine çok uzun yıllar boyunca bulunamayacakları bu yere gizlice göç etmişler. Varlıkları 1955’de keşfedilen ve hayatlarını medeniyetten kopuk bir şekilde 4.400 metre rakımda sürdüren q’erolar, o zaman aldıkları göç kararını belki de şöyle dillendirmişti:

“Bu insanlar belli ki öğrenmek ve paylaşmak için gelmediler. Yazık!
Bu kutsal vadiye sahip olabileceklerini sanıyorlar, bu dağların ne kadar büyük olduğunu göremiyorlar.
Onlar belli ki bazı kadim gerçekleri unutmuşlar.
Bu güçlü toprakların onları sevgi ve barışın güzelliğiyle buluşturmasını dileyip,
bizi bulamayacakları dağlara çıkmalıyız, daha da yükseklerde korunaklı bir yere göçmeliyiz.
Kutsal bilgiyi korumak adına saklanmalıyız. Sular akıp zamanı geldiğinde, bu tavırlarının var oluşumuza sadece zarar getirdiğini fark edecek ve gerçeklere ihtiyaç duyacaklar. O gün, durumun farkına varmış olan birçokları dünyanın dört bir tarafından kalkıp buralara gelecek. İşte o günler için bu sorumluluğu şu anda almalıyız ki insanoğlu bu nefretin içinde yok olup gitmesin.
Günü geldiğinde zaten her şey ortaya çıkacak. Endişe edecek, kaybedecek hiçbir şey yok.”

Andların kozmovizyonunu (manevi temeller üzerine kurulu dünya görüşü) ve spiritüel bağlantılarını başarıyla koruyup kollamış olan bu komüniteye gitmek ancak izin dahilinde mümkün olabiliyor. Buradaki tüm fertler, güçlerini eril figür olarak “apu”lardan (dağın ruhu) ve dişil figür olarak “Pachamama”dan (aslında kavram olarak tüm elementleri ve enerjileri kapsayan Toprak Ana’dan) aldıklarına inanıyorlar.

Köyde doktor veya ilaç olmadığı gibi bunlara ulaşma imkanları da çok sınırlı. Köyde genç nüfus gittikçe azalsa da burada kalmayı tercih eden ve vizyonlarını paylaşmak üzere dünyanın birçok noktasına davet edilmiş 25 yaşındaki arkadaşım Salqa’nın sözleri aklımdan çıkmıyor:

“Biz her birimiz şifacıyız. Birimiz rahatsızlandığında, bir yolculuğa çıkılacağı zaman, hayvanlarımız için, ailemiz için, bolluk ve bereket için, şifa için seremoni yaparız. Bizi çevreleyen dağlardan, bölgedeki 12 kutsal apu’dan ve Pachamama’dan izin ister, adak olarak hazırladığımız paketi onlara bağışlarız. Burada hiç birimizin bir sağlık problemi yok.”

Bahsi geçen seremoni, Peru’nun aslında en önemli seremonisi. Dileklerin ortaya konup bu niyetle Toprak Ana’ya teşekkürlerin sunulduğu bu ritüel, bölgenin kutsal bitkisi koka eşliğinde, apu’lardan alınan izinle yapılıyor. İçine çeşit çeşit obje, çiçek, yemiş ve tohumun konduğu paket tören sonunda ya akan bir suya bırakılıyor ya da ateşe atılıyor. Bırakılan pakete arkalarını dönüyorlar, çünkü gözleri üstünde olmayınca paketin ve niyetlerin daha rahat bir şekilde yol alacağına ve Evren’e iletileceğine inanılıyor.

Her bir elementten ihtiyaç duydukları bilgiyi ve gücü edinebildiklerini söyleyen yerliler, canlı cansız tüm varlıkların titreşimleriyle iletişime geçebildiklerini söylüyorlar. Bu gibi şamanik bağlantıları güçlü kişilere “paqo” ünvanı veriliyor. Paqo’luğun da farklı mertebeleri var. Dönüşüme ve bilginin aktarılmasına yaptıkları vurgu, vizyonlarının derinliğini ve kalplerinin büyüklüğünü gösteriyor.

“Gece gündüzle, aydınlık karanlıkla birdir. Enerjiler eşleriyle birlikte olduklarında tam olur ve ancak bu şekilde yol alabilirler.” Dualiteye büyük önem veren bu yerliler, çift olmanın mühim olduğunu ve köylerinde herkesin bir eşi olduğunu söylüyorlar. Renkli kıyafetleri ve her daim kullandıkları pançolarıyla (sadece seremonilerde giydikleri özel bir pançoları daha var) soğuktan bir nebze korunsalar da, ayaklarında, araba lastiğini keserek her birinin ayağına özel ürettikleri bir çeşit sandalet kullanıyorlar, üstelik çorapsız bir şekilde. Bu sandaletlerin hem ayağa tam oturması hem de kauçuk olmasından ötürü en iyi dağ botlarından daha sağlam ve kullanışlı olduğunu görüyoruz.

Köylerine en yakın yerleşim yeri olan on bin nüfuslu Paucartambo’ya ulaşmak için son senelerde açılmış olan bir yolları var. 4 bin metre üzeri rakımlarda seyreden bu yol 4 saat sürüyor ve ancak arazi aracıyla geçilebiliyor.

Q’erolar 20 metrekarelik tek göz evlerde ailecek yaşıyorlar. Tuvalet ihtiyaçlarını doğada gideriyorlar. Çamaşırlarını da kendilerini de buzullardan gelen şelalelerde yıkıyorlar. Yemekler tezek ve okaliptüs ateşinde evin içinde pişiyor. Q’eroların temel gıdaları, hep birlikte yetiştirdikleri onlarca çeşit patates (Peru’da binin üzerinde patates çeşidi yetişiyor), bakla, mısır ve alpaka eti.

Yetiştirdikleri hayvanları aslında en yakın dostları. 200 nüfuslu bu köyde lama sayısı 2000. Çocuklar 5 yaşından itibaren çobanlık yapmaya başlıyorlar. Kendi ürettikleri çalgılarla müzik yapıyorlar ve özellikle kadınlar, lama ve alpaka yününden örme işi yapmakta ustalar. Ayni isimli bir çalışma düzenleri var. Tüm işler hep birlikte planlanıyor ve yapılıyor. “Bugün ona, yarın sana” diyorlar, büyük bir bilinçle.

Q’erolar doğayla uyum içinde olmanın ötesinde onunla sanki birler. İnsanın, doğanın bir parçası olduğunu unutmamışlar. Yaşadıkları evler, yağıştan ve rüzgardan korunmak için yaptıkları dört duvar ve bir çatıdan ibaret. Kendilerini farklı bir yere konumlandırmamışlar. Öyle ki sanki yaşadıkları toprağın rengini almışlar. İçten ve derin gülümsemeleri, hayata olan saf bağlantılarının bir göstergesi. Yüksek dağlar ve pofuduk bulutlarla bezeli bu güçlü manzarada bile görüntüleri bir aykırılık içermiyor, varlıkları insanın içini ısıtıyor.

Günün sonunda kendimi, paqo’ların tüm insanlık için koka yapraklarına üflemeye devam etmelerini diler buluyorum. İçimin titremesi yavaşlıyor, heyecanlanıyorum.

Hal böyleyken son sözü “bilgelik bekçileri”ne bırakmak en doğrusu olacak:

“Kendi ayak izlerinizi takip edin. Nehirlerden, ağaçlardan, kayalardan öğrenin. Kardeşlerinizi onurlandırın, Toprak Ana’yı onurlandırın, Büyük Ruh’u onurlandırın. Kendinizi ve tüm Yaradılış’ı onurlandırın. Ruhunuzun gözleriyle bakın ve asıl olana odaklanın.”